jetpisbai.kz Ұлы Дала жаңалықтары
“Бір айда — бір кітап” жобасы аясында Түркістан қалалық орталықтандырылған кітапханалар жүйесінде кітапханашылар арасында тарихи шығармаларды кеңінен насихаттау мақсатында “Бір ел — бір кітап” акциясы аясында таңдалған Қабдеш Жұмаділовтің «Тағдыр» романына арналған әдеби талқылау өтті.
Қазақ әдебиетіне 1960 жылдары келген бір шоғыр таланттың ішінде бүкіл қазаққа танылған тұлғаның бірі – Қабдеш Жұмаділов. Қатарластарынан өмір жолы мен шығармашылығы арқылы ерекшеленген жазушы алғашқы қадамын поэзиядан бастап, шағын жанрдан романға келді. Замандастары оны «қара сөздің Қабдеші», «тағдыры бөлек тарланбоз», «тағдырлы тұлға» деп атаған.
Қабдеш Жұмаділовтің көпшілікке кеңінен таныс «Тағдыр» романы – Шығыс Түркістандағы қазақ тарихы негізінде жазылған тарихи шығарма. Романда XIX ғасырдың аяғы мен XX ғасырдың басындағы қазақ халқының өмірі, күресі және Ресей мен Қытай сияқты екі империяның ортасындағы ауыр тағдыры суреттеледі.
Романның негізгі оқиғасы Ресей мен Қытай арасындағы шекараның бөлінуіне байланысты өрбиді. Шекара белгіленуі жергілікті халықтың наразылығын туғызып, елдің тұрмысы мен басқару жүйесіне елеулі өзгерістер әкеледі. Сонымен қатар шығармада қазақтың көшпелі өмірі, отырықшылыққа бейімделуі, қытайлықтардың қамал-қорған тұрғызуы сияқты тарихи оқиғалар да қамтылған.
Жазушы шығармада қазақтың салт-дәстүрі, әдет-ғұрпы мен ұлттық болмысын кең суреттейді. «Тағдыр» романындағы тарихи деректер халықтың сол кезеңдегі тұрмысын ғана емес, елдің мінезі мен рухани болмысын да танытуға қызмет етеді. Бұл тұрғыдан шығарма «Соңғы көш» романымен де сабақтасып жатыр.
Романның өзегінде шекара мәселесі ғана емес, тұтас ұлттың тағдыры жатыр. Екі империяның арасында өмір сүрген қазақ елінің ауыр жағдайы, қоғамдағы өзгерістер, ел ішіндегі қарым-қатынастар мен халықтың басынан өткен қиындықтар кейіпкерлер тағдыры арқылы көрініс табады.
Күшті характерлерімен, тарихи деректілігімен және сюжеттік-композициялық құрылымымен ерекшеленетін «Тағдыр» – Қабдеш Жұмаділов шығармашылығындағы маңызды туынды. Роман арқылы жазушы Шығыс Түркістандағы қазақ тарихын ғана емес, ұлттың болмысы мен тағдырын да кеңінен таныта білді.
Қатысушылар роман кейіпкерлерінің іс-әрекеті мен ішкі жан дүниесіне тоқталып, шығармадағы тарихи оқиғалардың бүгінгі ұрпақ үшін маңызы туралы ой бөлісті.
Әсіресе Демежан бейнесі, оның ел тағдыры жолындағы күресі мен азаматтық ұстанымы талқылаудың негізгі өзегіне айналды.
«Тағдыр» – бір адамның ғана емес, тұтас халықтың тағдырын арқау еткен шығарма.
Шара барысында кітапханашылар жазушының қазақ тарихындағы күрделі кезеңдерді көркем суреттеген шығармасына жан-жақты талдау жасады. Романдағы Қытайдағы қазақтардың тағдыры, ел мен жер мәселесі, ұлттық болмыс, тарихи жады мен адам тағдыры кеңінен сөз болды.
«Бір айда – бір кітап» жобасының басты құндылығы – оқырманды кітапты жай оқып қана қоймай, шығарма мазмұнын терең түсінуге және өз ойын ортаға салуға бағыттауында. Әдеби талқылау арқылы қатысушылардың сыни ойлау қабілеті дамып, тарихи оқиғаларға әр қырынан баға беруге мүмкіндік қалыптасады.
Түркістан қаласында кітап оқу мәдениетін дамыту бағытындағы мұндай жобалардың тәрбиелік мәні зор. Кітапхана қызметкерлерінің өздері әдеби шығармаларды талқылап, оқырманға ұсынуы қала тұрғындарының кітапқа деген қызығушылығын арттыруға және тұрақты оқу мәдениетін қалыптастыруға ықпал етеді.
Тарихи шығармаларды оқу жас ұрпақтың өткенін тануына, ұлттық санасын қалыптастыруына және ел тарихына деген құрметін арттыруына жол ашады. «Тағдыр» романы арқылы оқырман белгілі бір кезеңдегі халықтың өмірін танып қана қоймай, ел мен жердің қадірін, бірлік пен елдіктің маңызын тереңірек түсіне алады.
Әдеби талқылауларды жастар арасында кеңінен ұйымдастыру да маңызды. Оқушылар мен студенттерді осындай кездесулерге тарту олардың кітап оқуға қызығушылығын арттырып, тарихи және көркем әдебиетке деген танымдық көзқарасын қалыптастырады.
Кітап оқу адамның ой-өрісін кеңейтіп, сөздік қорын молайтып қана қоймай, өз пікірін сауатты жеткізуге үйретеді. Сондықтан Түркістандағы кітапханаларда жүзеге асырылып жатқан әдеби жобалар білім алушылардың шығармашылық және зияткерлік қабілеттерін дамытуға да өз үлесін қосады.
Осындай бастамалар арқылы кітапхана тек кітап беретін орын емес, пікір алмасатын, білім толықтыратын және рухани дамуға жол ашатын мәдени орта ретінде қалыптасып келеді. «Бір айда – бір кітап» жобасының жалғасуы қала тұрғындарын жүйелі түрде кітап оқуға ынталандырып, әдеби мұраға деген қызығушылықты арттыра түседі.
